Ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά σωματεία της Ηπείρου, ο Μουσικοφιλολογικός Σύλλογος Άρτης «Ο ΣΚΟΥΦΑΣ», συμπληρώνει φέτος 130 χρόνια συνεχούς παρουσίας, καταγράφοντας μια πορεία άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία και την εξέλιξη της Άρτας.
Ο Σύλλογος ιδρύθηκε στις 6 Απριλίου 1896, στο σπίτι του Κωνσταντίνου Ξανθόπουλου, με την αρχική ονομασία «Ηπειρωτικός Σύλλογος Άρτης ο Σκουφάς». Από την πρώτη κιόλας στιγμή, οι ιδρυτές του έθεσαν έναν φιλόδοξο στόχο: την πνευματική και πολιτιστική αναβάθμιση τόσο των μελών όσο και της τοπικής κοινωνίας, μέσω της εκπαίδευσης, της μουσικής, της άθλησης και της καλλιέργειας των γραμμάτων.
Η ανταπόκριση ήταν άμεση. Μέσα σε έναν μόλις μήνα, ο Σύλλογος αριθμούσε περίπου 300 μέλη, γεγονός που αποτυπώνει τη δυναμική του εγχειρήματος. Με τη στήριξη του Δήμου, δημιουργήθηκε γυμναστήριο στον χώρο όπου βρίσκεται σήμερα το 1ο Δημοτικό Σχολείο Άρτας, ενώ παράλληλα αναπτύχθηκαν σημαντικές δράσεις όπως η νυχτερινή σχολή για εργαζόμενους, η οποία λειτούργησε για περίπου τέσσερα χρόνια, προσφέροντας βασική εκπαίδευση σε ανθρώπους που δεν είχαν αυτή τη δυνατότητα.
Ιδιαίτερη θέση στην πορεία του Συλλόγου κατέχει η ίδρυση της Φιλαρμονικής, το 1899, η οποία πραγματοποίησε την πρώτη της εμφάνιση με 40 όργανα, που είχαν αγοραστεί από τη Βιέννη. Παράλληλα, ήδη από το 1900 τίθεται η βάση για τη δημιουργία θεατρικού τμήματος, ενισχύοντας τη συνολική πολιτιστική δραστηριότητα.
Η δράση του Συλλόγου δεν περιορίστηκε σε τοπικό επίπεδο. Από τα πρώτα χρόνια, απέκτησε πανελλαδική αναγνώριση, με τον Σύλλογο «Παρνασσός» να τον αναγνωρίζει τιμητικά ως μέλος και να τον χαρακτηρίζει «Παρνασσό της Ηπείρου».
Η πορεία του, ωστόσο, δεν υπήρξε απρόσκοπτη. Οι εθνικές περιπέτειες των αρχών του 20ού αιώνα, αλλά και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, ανέκοψαν τη δράση του. Το 1943, με γερμανική διαταγή, όλα τα σωματεία διαλύθηκαν, ενώ το κτίριο του Συλλόγου λεηλατήθηκε. Παρά τις απώλειες, ο «Σκουφάς» επανιδρύθηκε το 1945 και επανήλθε σταδιακά σε ενεργό δράση.
Σημαντική καμπή αποτέλεσε η δεκαετία του 1950, με ανανέωση προσώπων και δραστηριοτήτων, την έκδοση του περιοδικού «Σκουφάς» το 1955 και την ενίσχυση των πολιτιστικών δράσεων. Το 1966 ο Σύλλογος έλαβε τη σημερινή του ονομασία, ενώ την ίδια χρονιά φιλοτεχνήθηκε το έμβλημά του από τον Γιάννης Μόραλης, το οποίο προσφέρθηκε αφιλοκερδώς.
Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, ο Σύλλογος διατήρησε τη θεσμική του αυτονομία, επιλέγοντας να μην προχωρήσει σε διαγραφές μελών πέραν των προβλέψεων του καταστατικού του, διατηρώντας έτσι τη συνοχή του.
Η προσφορά του αναγνωρίστηκε επισήμως το 1975, όταν η Ακαδημία Αθηνών απένειμε στον Σύλλογο βραβείο για τη μακρόχρονη συμβολή του στην προαγωγή των γραμμάτων και της μουσικής.
Από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 και έπειτα, ο «Σκουφάς» διεύρυνε σημαντικά τις δραστηριότητές του με τη δημιουργία χορωδίας παραδοσιακού τραγουδιού, τμήματος παραδοσιακών χορών και τη συγκρότηση μουσείων και πολιτιστικών δομών. Ιδιαίτερη σημασία είχαν η αξιοποίηση της δωρεάς Γαρουφαλιά για τη στέγαση του Ιστορικού Μουσείου, καθώς και η παραχώρηση του παλαιού Σταθμού Γέφυρας για τη δημιουργία Λαογραφικού Μουσείου.
Παράλληλα, ο Σύλλογος καθιέρωσε θεσμούς όπως τα «Αγραφιώτεια» και τα «Μπαρμπαστάθεια» βραβεία, ενισχύοντας την εκπαιδευτική και πολιτιστική ζωή της περιοχής.
Σήμερα, 130 χρόνια μετά την ίδρυσή του, ο Μουσικοφιλολογικός Σύλλογος Άρτης «Ο ΣΚΟΥΦΑΣ» παραμένει ενεργός πυλώνας πολιτισμού, διατηρώντας ζωντανή μια παράδοση που ξεκίνησε στα τέλη του 19ου αιώνα και συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Η ιστορία του δεν αποτελεί απλώς ένα χρονικό δράσεων, αλλά έναν καθρέφτη της ίδιας της Άρτας — μιας πόλης που, μέσα από δυσκολίες και μεταβολές, συνεχίζει να επενδύει στον πολιτισμό ως στοιχείο ταυτότητας και προοπτικής.
